Μαθηματικά Γυμνασίου · ΓΕ.Λ. · ΕΠΑ.Λ.
Σύνδεση μαθητών

2026Άρθρο

Τα πρώτα Μαθηματικά

Αρχικά ο άνθρωπος έκανε ένα απλό διαχωρισμό: ένα, δύο, πολλά. Με την πρόοδο του πολιτισμού, την ανάπτυξη των τεχνών και του εμπορίου διαμορφώνει τις έννοιες των αριθμών.

Η διαδικασία ήταν αργή και ξεκίνησε με την ανάπτυξη της αρίθμησης. Στις πρώτες προσπάθειες τον βοήθησαν τα δάχτυλα του ενός χεριού, των δύο χεριών ενώ στη συνέχεια επινοήθηκαν οι πρώτες πράξεις: της πρόσθεσης και της αφαίρεσης. 

Η αρίθμηση και ο υπολογισμός έκανα την πρώτη εμφάνιση τους σε μακρινούς μεταξύ τους τόπους, για να συναντηθούν πολύ αργότερα. Μεσοποταμία, Αίγυπτος, Ελλάδα, Ρώμη, Ινδία και άλλοι πολλοί τόποι χρησιμοποίησαν τις δικές τους μεθόδους υπολογισμού μέχρι την εμφάνιση ενός ενιαίου συστήματος αρίθμησης και συγκεκριμένα του αραβικού! 

Η προέλευση των μαθηματικών 

Η διαμάχη γύρω από την προέλευση των Μαθηματικών είναι τόσο παλιά, όσο και η ίδια η επιστήμη. Ο Ηρόδοτος και ο Αριστοτέλης ασχολήθηκαν επί μακρόν με το κρίσιμο αυτό ζήτημα. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, η γεωμετρία πρέπει να έκανε την εμφάνιση της στην Αίγυπτο με σκοπό να διευκολυνθεί η αναδιανομή των αγρών μετά τις ετήσιες πλημμύρες του Νείλου. Αντιθέτως, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, τα μαθηματικά οφείλουν την εμφάνιση τους στους ιερείς και στον υπερβολικό ελεύθερο χρόνο που είχαν.

Τα πρώτα μαθηματικά 

Η παλαιότερη ένδειξη αριθμητικής καταγράφηκε στη Σουαζιλάνδη της Νότιας Αφρικής και είναι ένα κόκκαλο μπαμπουίνου με 29 εγκοπές που χρονολογείται από το 35000 π.Χ. Από τη Μεσοποταμία μέχρι τη Βαβυλώνα διασώζονται επιγραφές με διαφορά αριθμητικά συστήματα. Άλλοτε με τη χρήση σχημάτων, εγκοπών ή ακόμη και αριθμητικών συστημάτων με δικά τους αριθμητικά σύμβολα.

Βαβυλωνιακή μαθηματική πινακίδα με πίνακα πολλαπλασιασμού 

Οι Βαβυλώνιοι 

Το σημερινό μας αριθμητικό σύστημα είναι ένα σύστημα θεσιακού συμβολισμού με βάση το 10. Τα παλαιότερα γραπτά που έχουμε, μας δείχνουν ότι οι αρχαίοι Βαβυλώνιοι χρησιμοποιούσαν ένα εξηνταδικό σύστημα, με βάση δηλαδή το 60. Στη γεωμετρία είχαν μεθόδους να βρίσκουν το εμβαδόν επιπέδων σχημάτων και πολλά προβλήματα τα έλυναν αλγεβρικά! 

Οι Αιγύπτιοι 

Στις τέσσερις χιλιετίες που κράτησε ο πολιτισμός τους, οι Αιγύπτιοι άφησαν λίγες ενδείξεις για τη μαθηματική τους επιστήμη. Ο πάπυρος είναι ευαίσθητο υλικό και ελάχιστοι έχουν διατηρηθεί έως σήμερα.

Ανάγλυφο αιγυπτιακής στήλης με αριθμούς 

Οι κύριες πηγές μας είναι ο πάπυρος του Ριντ και της Μόσχας, με τον πρώτο να χρονολογείται γύρω στο 1650 π.Χ. Ο πάπυρος περιλαμβάνει 87 προβλήματα και τις λύσεις τους στην κοινή τους γραφή και όχι σε ιερογλυφικά, με τα περισσότερα προβλήματα να είναι υπολογισμοί, όπως το μοίρασμα ψωμιού σε συγκεκριμένο αριθμό ανθρώπων. Στον πάπυρο της Μόσχας, καλύπτονται τα ίδια περίπου προβλήματα, συμπεριλαμβανομένου του υπολογισμού του όγκου μιας κόλουρης πυραμίδας και ενός ακόμη σχήματος που μάλλον είναι η επιφάνεια ενός ημισφαιρίου.

Ο πάπυρος του Ριντ

Οι γνώσεις μας για τα Αιγυπτιακά μαθηματικά είναι περιορισμένες λόγω της έλλειψης ευρημάτων. Είναι δύσκολο λοιπόν κανείς να συμπεράνει αν τα μαθηματικά τους είχαν φτάσει το επίπεδο των Βαβυλωνίων, ωστόσο μπορούμε να αναλογιστούμε πως πρόκειται για τεράστια αυτοκρατορία με ακρίβεια στην κατασκευή πυραμίδων.

Άλλωστε, οι αρχαίοι Έλληνες υποστήριζαν ότι τα μαθηματικά τους, και ιδιαίτερα η γεωμετρία, είχαν προέλευση Αιγυπτιακή.